Geschiedenis van de Stroom Esch deel 1 - 9

Onderstaande stukken zijn verschenen in de "Wijkkrant Stroom Esch” vanaf nummer 2, juni 2007. Het zijn "Hap snap” stukjes, geschreven door Jan Blom en verzameld vanuit archieven, boeken en interviews met oud bestuursleden van de wijkvereniging Stroom Esch (voorheen het bewonerscomité "Stroom Esch”) en bewoners in en rondom de Stroom Esch.

Klik op één van onderstaande links en u komt op het betreffende artikel

#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  1)  Het plan "Stroom Esch"  
#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  2)  Uit de leggers van de Bornse Courant
#.Geschiedenis van de Stroom Esch (deel 3) 24 uur squashen
#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  4)  De eerste voorzitter, Cor Woudstra
#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  5)  Oud bestuursled, Joke Batenburg
#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  6)  Ver voor onze jaartelling
#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  7)  Oud lid activiteitencomissie, Paul Elfrink
#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  8)  Erve Het Bartelink

#Geschiedenis van de Stroom Esch (deel  9)  Uit het archief van de wijkkrant

 

De delen 10-19 en 20-30 staan op twee aparte subpagina's van de pagina Stroomesch


Kleine geschiedenis van de Stroom Esch (deel 1) Het plan Stroom Esch

 

De Stroom Esch bestaat nu ruim 30 jaar. Ik weet niet hoeveel mensen er intussen verhuisd zijn, maar het is duidelijk dat er geregeld nieuwe instroom is. Daarom leek het me aardig om te bekijken hoe het is begonnen en hoe de Stroom Esch zich heeft ontwikkeld. Dus volgt hier, in een aantal afleveringen, een globale geschiedenis van de Stroom Esch.

 

Eigen ervaring

In 1979 ben ik vanuit Wageningen verhuisd naar Twente, ik ging lesgeven in Hengelo. Na een half jaar in een zomerhuisje kregen we een huurhuis in Hengelo, de Hasseler Es. In het begin beviel ons dat prima, maar na een aantal jaren werd het tuintje ons te klein en de wijk te groot. Dus gingen we op zoek naar een andere woning: liefst oud en in ieder geval níét in een nieuwbouwwijk.

Vanuit Hengelo fietsten we nogal eens in de omgeving. Zodoende waren we vanuit het centrum van Borne wel eens naar het oosten gereden, overgestoken bij de Bontekoe en via de Weerselose straat het vrije veld in. Een prachtig gebied, vochtige landerijen, weilanden met boomwallen, een rustiek geheel.

Op zoek naar onze nieuwe woning kwamen we via een Bornse makelaar toevallig terecht bij een nieuwbouwwoning aan de rand van de Stroom Esch: een nieuwe woning in een nieuwbouwwijk. Daar werden we verliefd op en daar wonen we nu bijna twintig jaar. Hoe een mens van gedachten kan veranderen.

 

Plan voorbereiding Stroom Esch (zie ook plankaart bij Fotoalbum Stroom Esch, vroeger en nu)

Voor de Wijkkrant wilde ik in de geschiedenis van de Stroom Esch duiken bij het archief van de Gemeente Borne. Nou, "bezint eer ge begint”, alleen van de plan-voorbereiding kreeg ik al drie dikke mappen aangereikt. Maar zoals mijn vader vroeger zei: "Vooruit met de geit”.

 

In 1969 komt in de raad van Borne het plan tot voorbereiding van de wijk Stroom Esch aan de orde.

In een memorandum ten behoeve van een gesprek met Gedeputeerde Staten van Overijssel wordt het gebied gekenschetst als "waardevol landbouwgebied, mooie essen, bossages en weiden, waardoor het aanspraak kan maken op de term coulissenlandschap”. (De boeren en natuurliefhebbers waren dan ook helemaal niet blij met de plannen) De woningen zouden volgens het memorandum, zoveel mogelijk geïntegreerd worden in het bestaande, aantrekkelijke, landschap. De wijk zou moeten dienen als woonfunctie voor forensen uit Hengelo, maar ook uit andere steden van de Bandstad (Almelo, Borne, Hengelo, Enschede).

Er moest geen industrie in de wijk komen, wel enige ambachtelijke bedrijven.

De wijk zou een gunstige ligging hebben aan Rijksweg 35 ("witte paal-Almelo-Enschede), spoor en rijksweg 1.

Tot dan was de wijk Wensink (Borne-zuid) het meest gunstig gelegen voor forensen uit Hengelo, maar deze wijk begon toen vol te lopen.

Tot zover het memorandum dat inzicht geeft over de gedachten bij de planning van de Stroom Esch.

 

In augustus 1970 kwam in de raad het voorbereidingsbesluit voor het gebied oost van de Rondweg om Borne, ruwweg begrensd door: Vierde Hemmelhorst, Piepersveldweg, Aalderingsweg, Deurningerbeek, Bartelingsweg, Lodieklanden en Bieffel. In 1970 wordt ook het plan opgevat om één of twee tunnels onder Rijksweg 35 (de Rondweg) aan te leggen, om de Stroom Esch een goede en veilige verbinding met het centrum van Borne te geven.

 

Bezwaren, overwegingen en opmerkingen

Met zo’n grote wijk kun je niet zomaar aan de gang gaan. In de planfase mag "iedereen”  meepraten. Om een paar voorbeelden te noemen: grondeigenaren, pachters en andere bewoners van het gebied; zij woonden hier, vaak al generaties lang. Boeren zouden grond moeten afstaan. Andere bewoners zouden in een bewoonde omgeving komen, in plaats van het open land dat ze gewend waren en waardeerden. Maar ook vakbonden, ondernemers van Borne, sportcommissie, schoolleiders enz. praatten mee. De Werkgroep Hertme wilde het mooie landschap behouden, en wilde persé geen noordelijke bandweg (ook toen al niet). Kortom het lijkt erop dat er meer mensen tegen dan vóór de Stroom Esch waren. Er is toen ook al gewaarschuwd voor zwaar verkeer door de wijk, naar later bleek een terechte opmerking. Er is gevraagd om de mooie grote bomen te laten staan. Gelukkig is daar aandacht aan geschonken. De Rabobank toonde belangstelling voor het plaatsen van een bijkantoor. Er waren twee aanvragen voor een plaats voor een supermarkt. En er was een aanvraag voor het aanleggen van een klootschietbaan. Waarom ging er veel niet door? En zo zijn vast nog veel meer zaken de revue gepasseerd.

 

Globale bestemmingsplan

In 1978 werd het globale bestemmingsplan aangenomen in de raad: er zouden 1300 woningen komen, in eerste instantie 25 % woningwet, 50 % premiekoop en 25 % vrije sector. Dat nog niet alle problemen waren opgelost bleek wel, want in 1981 vraagt men "zo snel mogelijk duidelijkheid, omdat het plan misschien helemaal niet zal worden gerealiseerd”. En in 1982 komt in de raad naar voren dat er twijfels zijn of de Stroom Esch "wel vol zal komen”. "Als die twijfels terecht zijn, dan zou het toch zonde zijn om aan het plan te beginnen.

 

Vergis ik me, of hoor ik nu weer dezelfde  argumenten ten aanzien van het opstarten van de Bornse Maten?

Jan Blom

 

(Gegevens en afbeeldingen uit het archief van de gemeente Borne,
 zie hiervoor: Fotoalbum Stroom Esch , vroeger en nu)

Geschiedenis van de Stroom Esch (deel 2) Uit de leggers van de Bornse Courant

 

In de vorige wijkkrant ben ik begonnen met een korte geschiedenis van de Stroom Esch. Daarin kwam aan de orde hoe uit de officiële stukken de voorbereidende fase te halen is: ideeën, bezwaren, inspraak, globale bestemmingsplannen, raadsbesluiten en bezwaren uit de raad bij sommige fracties.

Voor aflevering 2 ben ik gedoken in de leggers van de Bornse Courant (in het vervolg aangeduid als de BC), die ik te zien kreeg op het Archief van de gemeente Borne.

 

De "oude tijd”

Alhoewel ik op zoek was naar informatie over de Stroom Esch, viel mijn oog natuurlijk regelmatig op andere berichtjes. Zo zag ik dat in 1980 nog een grote stadsbus door de Grotestraat reed, van het Dorsetplein naar de Stephanuskerk.. Ik las dat ze in 1983 met de aanleg van de Kardinaalshoed (de A1 langs Borne en Hengelo) zijn begonnen. En ik zag in de BC van 22-12-83 dat wijkgenoot Henk Venema samen met Kees de Boer een squash-record heeft gevestgd: 24 uur, 3 minuten en 20 seconden onafgebroken squashen (Overigens hoorde ik later dat Henk toen nog niet in de Stroom Esch woonde. Het huis waar hij nu in woont kwam pas klaar in 1984). Tot slot, ik las ook dat er in 82/83 nog een schillenboer was in Borne. Tijden veranderen.

 

"Begin Stroom Esch” in de Bornse Courant (BC)

Op 26-7-1980 staan er nog geen huizen in de Stroom Esch. Want in de BC van die week staat een verslag van de paardenkeuring op het terrein van Misdorp (naast de Kruisselbrink). Overigens ging die keuring bijna niet door omdat het nat was op het terrein. Er stond bij vermeld, dat het daar wel vaker een natte boel was. .

In de week van 22-5-1980 rapporteerde de BC dat de Provincie het Plan voor de Stroom Esch heeft goedgekeurd. Een Vlekkenplan, dat in fases gereed zal komen.

In de vorige aflevering wees ik al op allerlei bezwaren die uit partijen in de raad kwamen, maar ook van particulieren. Dat vertraagde voortgang van de aanleg van de Stroom Esch.

In de BC van 29-4-81 staat dat de FNV vraagt om versnelling van de procedures, om de grote werkloosheid onder de bouwvakkers in Borne terug te dringen. Er is sprake van 50% werkloosheid.

Daarop komt een ingezonden brief (BC 7-5-81) waarin gesteld is: de woningbouw is er voor de bewoners, niet voor de bouwvakkers. Maar waren die bewoners er wel?

Volgens de BC van 8-10-1981 zijn er nogal wat bezwaarschriften. Daardoor zou "de woningnood in Borne tot nimmer gekende hoogte zijn gestegen”.

Dan komt de klap: omstreeks 23-9-1982 schorst de Raad van State de "Verklaring van geen Bezwaar” van Gedeputeerde Staten. Hierdoor dreigt Borne een contingent van 110 woningen in de Stroom Esch mis te lopen. Wethouder van de Akker daarover: "De mensen zitten te springen om die woningen. We hebben daarom de morele verplichting om naar Den Haag te gaan en die woningen toch binnen te halen.

 

Gelukkig, toch toestemming

In de BC van 23-12-1982 komt het verlossende bericht dat de Kroon het plan voor de Stroom Esch integraal heeft goedgekeurd. Nu kunnen de bouwprocedures dus gaan lopen.

Mevrouw Pieterse-de Geus had hierbij wel gemengde gevoelens: men kon nu wel gaan bouwen, maar er was net een terugslag in de economie, die ook gold voor de bouw. Dat vond ze zuur.

Tja, het is niet goed of het deugt niet..

Ondanks de toestemming van de Kroon is er in de Raad toch nog wel gepruttel: het financiële plaatje vinden leden van PPR en D’66 nog te onduidelijk. Zal Borne de financiéle risico’s wel aankunnen.

 

Aan de gang, maar hoe

Intussen, BC 16-6-1983, is er wel veel belangstelling voor de kavels in de Stroom Esch.

Maar, BC 8-9-1983, er is ook ongerustheid. De grond blijkt op sommige plekken nogal slap. Dat maakt heien noodzakelijk. En dat maakt de bouw weer veel duurder. Bij Bouw en Woningtoezicht zou al sinds 1972 bekend zijn geweest dat de ondergrond in de Stroom Esch hier en daar slap is. Schijnbaar was dat niet gemeld bij de verkoop van de kavels.

 

Het gaat loos

"Laatste nieuws”, BC 15-9-1983: Gedeputeerde Staten van Overijssel gaven toestemming voor de ontbinding van de overeenkomst tussen de Gemeente Borne en de Ontwikkelingsmaatschappij WUPO. De gemeente kan nu de gronden kopen. De BC van 22-9-1983 meldt dan ook dat de bouw van de Stroom Esch officieel van start gaat.

 

 
Nu gaat het snel.
Op 3-11-1983 blijken de eerste woningen onder de pannen.
En in de BC van 22-12-1983 staat het verslag van de
overhandiging van de sleutel aan de eerste bewoners:
de heer R.W. Siemerink en mejuffrouw R.Boeverink op Baartgras 6
In de woning wordt een marmeren herdenkingsplaquette ingemetseld.
In 16 weken zijn de woningen uit de grond gestampt.
Jan Blom                            Wordt vervolgd
 

                                    

 

 


 
Geschiedenis Stroom Esch (deel 3) 24 uur squashen, Henk Venema
24 uur squashen, wie doet nou zoiets?

 

In Geschiedenis Stroom Esch (deel 2) citeerde ik de Bornse Courant van 22-12-1983. Daarin stond o.a. dat dorpsgenoot Henk Venema het Guinness Book of Records had gehaald: 24 uur, 3 minuten en 20 seconden squashen. Ik dacht: "Die man ken ik. Die houdt altijd zijn tuin zo netjes bij, zelfs buiten de heg”. Als ik wil weten waarom hij 24 uur achtereen gaat squashen, dan moet ik bij hem langs.

Een afspraak was snel gemaakt.

 

We stonden steeds langer op de baan

Henk: Tja, hoe komt iemand zover? Ik was altijd een voetballer. Pas omstreeks 1980 ben ik begonnen met squash. Eerst een beetje spelen. Steeds meer oefeningen. Samen met Karel Fortuyn ging ik lesgeven. Dus we stonden steeds langer op de baan. Vandaar het idee: Guinness Book of Records. Er bleek voor de Benelux nog geen record te bestaan. Wel moesten we minimaal 24 uur gaan spelen. Dat was de sportieve uitdagingvoor Kees de boer en mij, want met Kees heb ik toen dat record behaald. Daar werd een goed doel aan gekoppeld: de manege van het Roessingh in Enschede.

 

Fotoboeken

De foto- en knipselboeken kwamen op tafel.

Henk: Bij zo’n record komt heel wat kijken. Er was een gerechtsdeurwaarder bij die alles controleerde. We moesten een logboek bijhouden. Er was regelmatige controle van hartslag en bloeddruk door artsen. En hulp van fysiotherapeuten. Er was een lijst met getuigen, minutieus bijgehouden, met handtekeningen. We hebben in die 24 uren, 3 minuten en 17 seconden zo’n 180 wedstrijden gespeeld.
Herinneringen

Bij het doorbladeren en bekijken van de mappen met knipsels en foto’s komen weer allerlei herinneringen naar boven.

Henk: Kijk, dat was het hele team in 1983. En de toeschouwers. En, Goh, die en die leven al niet meer.

We hebben toen ruim 1500 gulden opgehaald voor het Roessingh.

 

2de en 3de recordpoging

Henk: Het tweede record vestigde ik met Karel Fortuyn in 1985: 34 uur en 19 minuten. Wethouder Smies opende de boel. We hadden een heleboel sponsors voor 10 cent per minuut. Het geld was voor paardrijden van gehandicapten in de Kapberg in Hengelo. Helaas werd de record niet erkend, want dezelfde dag heeft een ander team het record op 37 uur gezet.

De derde recordpoging in 1988 werd veel grootser opgezet. Op de andere banen was een nachttoernooi en rondom waren allerlei andere activiteiten, onder andere met rolstoelers; een geweldige organisatie.

Henk werkte toen nog bij Stork in Hengelo en had daar van paardenhoefnagels een hele boel poppetjes gemaakt. Die zijn allemaal verkocht. Het geld was voor het Knooppunt, een activiteitencentrum voor gehandicapten, in Enschede.

Henk en Karel hebben het toen 40,07 uur volgehouden. Ze hebben daarmee 15000 gulden opgehaald, voor sportrolstoelen, een geluidsinstallatie en pakken voor de rolstoeldansers.

 

Na die derde keer was het wel genoeg. Daarbij kwam dat hij in 2001 een ongeluk kreeg bij Stork, dat maakte een definitief einde aan de records.

 

Bewoner van de Stroom Esch

Henk is hier komen wonen in 1984. Ze waren toen net begonnen met bouwen aan het Baardgras en verder, via de geluidswal, naar het Blauwgras. Ook de eerste bejaardenwoningen aan het Blauwgras zijn in die tijd gezet.

Henk: Er was toen hier nog bijna niets. De bomen nog heel klein. Het fietspad Oude Weerselosestraat was er nog niet, dat was gewoon nog de Weerselosestraat van vroeger. Er lag één brug in de Weerselosestraat over de Bornse beek, veel smaller dan de huidige en de fietsbrug is ook veel later gekomen. Dat ze toen de Weerselosestraat dwars door de wijk hebben aangelegd, dat is een grote fout geweest. Al die grote vrachtwagens en drukte van ander verkeer, niet normaal.

 

EHBO-kist

Henk: Gelukkig wordt de EHBO-kist wonder boven wonder zelden gebruikt. Eenmaal in het begin heb ik zelf vlak bij huis een ongeluk gehad. De auto was total loss, gelukkig had ik zelf bijna niets. Ik heb toen wel geroepen: Haal de verbandtrommel effen op.

Heel soms is de verbandtrommel ook nodig voor fietsers die op de Oude Weerselosestraat het Blauwgras kruisen. Auto’s uit het Blauwgras letten daar niet altijd goed op naderende fietsers, die daar wel voorrang hebben. En dan de brommers over het fietspad, dat kan levensgevaarlijk zijn. We hebben eens een maand lang alles genoteerd, maar als er dan een agent kwam te staan, kwam er net niemand langs.

 

Het begin van de wijk en nu

Henk: Ik geloof dat Cor Woudstra toen voorzitter was van de Wijkraad. Toen leek er nog meer saamhorigheid in de wijk. Een volleybaltoernooi op het veld bij de scholen. Ik geloof wel 80 teams. Alleen van het stukje hier waren er al 3 teams. Schaatsen op de vijver. Eiergooien met Pasen, met veel deelnemers. Dat is wel wat minder nu. Mensen hebben nu waarschijnlijk veel meer te doen buitenshuis. Dan is er minder tijd voor dingen in de wijk.

 

Groen in de wijk

Het groen in de wijk gaat Henk zeer ter harte en ook wat aan het hart.

Henk: Eenmaal per jaar komt de gemeente en maait de bosjes eraf. Verder doen ze eigenlijk niet zoveel. Veertig jaar heb ik binnen gezeten bij Stork. Nu kan ik lekker naar buiten. Ik kan ook niet stil zitten, dus ga ik aan de gang in eigen tuin en het gemeentestukje hiernaast. Ik wil mijn eigen omgeving wel netjes houden. Misschien kunnen we via de wijkvereniging en gemeente vrijwilligersdagen organiseren. Dat zou niet zoveel moeite hoeven zijn. Nu gooien mensen gemakkelijk van alles neer. Alles wat netjes is, blijft ook eerder netjes: rommel trekt rommel aan. Denk aan de bladkorven. Daar hadden we al drie jaar om gevraagd, nu staan ze er. Dat helpt bij het opruimen van blad.

 

Henk Venema, een positief man met hart voor de wijk en ook verbonden met de geschiedenis van de wijk. Misschien een Pietje Precies maar dat levert dan wel een mooi plekje op, daar op de hoek van de Oude Weerselosestraat (het fietspad) en het Blauwgras, op weg naar het oude dorp.

Ik neem afscheid van een sportief man met een sportieve familie, want met een vrouw die enthousiast hardloopt en zoons die beiden wielrennen, mag je dat wel zeggen.

 

Jan Blom


 

 

Geschiedenis Stroom Esch (deel 4) De eerste voorzitter, Cor Woudstra

 

De eerste voorzitter

Van het een komt het ander. In het gesprek met Henk Venema (zie Wijkkrant dec. 2007) kwam de eerste voorzitter van de wijkvereniging ter sprake, Cor Woudstra. Een gesprek met hem zou zeker mooi passen in de reeks "Geschiedenis van de Stroom Esch”! Eerst nog even gekeken op internet naar informatie over hem: Cor Woudstra, werkzaam bij de politie, als politiehonden begeleider, sinds kort in opleiding voor teamchef. Sinds 1995 in de Bornse gemeenteraad, als vertegenwoordiger voor D66. Een hobby van hem is voetbal. Hij is regelmatig te vinden op de velden als jeugd clubscheidsrechter.

 

Opstarten Wijkvereniging

Cor en ik hadden een gesprek in zijn woning aan het Raaigras. Cor is in de Stroom Esch komen wonen in 1985. Toen werden de laatste tien huizen gebouwd van het Raaigras. Daarvóór waren al huizen gezet aan het Baardgras en het Blauwgras, de eerste huizen in de wijk.

In 1986 werd Cor benaderd door Joke Batenburg, of hij wilde meedoen met een groep die zich inzette voor de Stroom Esch. Op dat moment bestond de Wijkvereniging Stroom Esch nog niet als zodanig, het heette toen nog "wijk/bewonerscomité”. Enige tijd later is hij  voorzitter van dat wijk/bewonerscomité geworden.

In die tijd was Hehenkamp burgemeester van Borne. Ze waren een keer voor het wijk/bewonerscomité bij de burgemeester op bezoek, om zaken voor de Stroom Esch te regelen, toen  Hehenkamp aan Cor vroeg: "Uit wiens naam spreek je eigenlijk?”. Antwoord: "De wijk Stroom Esch!” Vanaf dat moment was Cor voorzitter van een heuse wijkvereniging, de Wijkvereniging Stroom Esch. Dat was in 1987.

Het was volgens Cor een enthousiast bestuur, met ieder zijn eigen inbreng en taken. Zo was de één belast met de wijkkrant, de ander met planologie. Weer anderen zorgden voor diverse activiteiten in de wijk.

 

De eerste infrastructuur

In het begin had de gemeente met zijn plannen nog geen "last” van bewoners. Er was een plek, de Stroom Esch, dus daar konden de huizen worden gebouwd. Pas daarna ging men nadenken over de infrastructuur: wat was er nodig om de bewoners in, door en uit de wijk te laten komen. De gevolgen van die gebrekkige planning bleken duidelijk. Bruggen waren bijvoorbeeld veel te smal gepland. Die moesten later verbreed worden. De Weerselosestraat, op de plaats waar nu het fietspad Oude Weerselosestraat ligt, was ook zo’n probleem. Die lag er vanuit vroeger, dat was altijd de doorgaande verbinding geweest vanuit de oude dorpskern naar Saasveld/Weerselo. Volgens Cor is er zelfs sprake van geweest om de bus daarover te laten rijden. Die zou dan dus vlak achter de huizen en vlak langs de basisschool hebben gereden, niet zo’n goed idee. Pas veel later, waarschijnlijk in 1987, is er een fietspad gemaakt van de Weerselose straat en werd het de Oude Weerselosestraat. De huidige Weerselosestraat is later aangelegd als één van de rondwegen om de Stroom Esch. Dat werd de doorgaande weg.

Het bestuur heeft zich indertijd ook "aanbemoeid” tegen de weg van de bus door de wijk.

Het vond dat de bus niet dwars door de wijk moest lopen, maar juist langs de randen, om de wijk heen. Connexxion heeft daar toen aan meegewerkt en de bus van Hengelo naar Almelo is gaan rijden via het Blauwgras en de Weerselosestraat. Helaas is dat deel van het traject later weer geschrapt, zodat de verbinding Hengelo-Almelo nu veel ongunstiger loopt voor de Stroom Esch.

Uit bovenstaande blijkt wel dat die planning van de infrastructuur veel werk gaf: het fietspad, de Maïsweg, de tunnel onder de rondweg door. Over al die dingen wilde het bestuur meedenken.

En ook andere dingen, bijvoorbeeld de standplaatsen van de Otto’s. De Gemeente wilde maar een beperkt aantal verzamelpunten maken. Nu had zich in de gemeente Wijhe/Olst iets dergelijks afgespeeld en de bewoners daar hadden bij de rechter hun gelijk gehaald. Naar aanleiding van die rechterlijke uitspraak moest de gemeente Borne haar plannen bijstellen en kwamen er meer standplaatsen voor Otto’s.

Het lijken kleine dingen, maar die kunnen soms een grote impact hebben.

 

Uitbreiding werk Wijkvereniging

In de loop der jaren werd het werk van de Wijkvereniging steeds verder uitgebreid. Het bestuur moest steeds blijven nadenken over het verder invullen van de infrastructuur. En er werd begonnen met de Wijkkrant. Een stel enthousiastelingen bij elkaar. In het begin vier man, die de zaak in elkaar knipten en plakten, daar dan een stencil van maakten en dat afdraaiden. En een steeds grotere oplage, naarmate de wijk groeide. Vergeleken met nu lijkt het maken van de krant toen primitief, maar de groep had er veel plezier mee

Ook andere activiteiten werden steeds uitgebreider bij het groeien van de wijk. Bijvoorbeeld het volleybaltoernooi. Dat begon met veertig teams, maar groeide uit tot honderdveertig teams. En ’s avonds hing er een walm boven de Stroom Esch, van alle barbecues die door de deelnemende straten werden georganiseerd.

De ijsbaan op de vijver, ook zoiets ("vroeger, toen de winters nog streng waren”). Het bestuur moest nadenken over verlichting en organisatie, best veel werk, maar  het leverde ook veel plezier, zowel voor het bestuur met vrijwilligers als voor de bewoners.

 

Contact gemeente-wijk

Er waren vanaf het begin veel contacten met ambtenaren van de gemeente, die op zich goed meedachten en meewerkten. Dat lijkt nu wat minder te lopen, hoewel er  binnen het ambtenarenapparaat heus goede wil is. Misschien heeft het iets te maken met andere intermenselijke verhoudingen,.

Neem nu het convenant. Men is bezig met opstellen van een convenant tussen gemeente en Stroom Esch. Zo’n papier op zich zegt Cor eigenlijk niks. Er moet de wil zijn om samen te werken, bewoners en gemeente. Beiden hebben er belang bij dat er een goed onderling contact is. Bijvoorbeeld de groenvoorziening en speelgelegenheden, daar moeten zowel de gemeente als de bewoners bij betrokken zijn. Als een speeltuintje ineens weg is, en niemand in de buurt weet ervan, dan is dat geen goede zaak. Overleg is voor beide kanten van belang. Daar kan het bestuur van de Wijkvereniging een rol bij spelen. De mensen willen veel en ook best meewerken. Maar soms kan gewoon niet wat bewoners wel zouden willen. Zeg dat dan ook. Mensen begrijpen dat wel en accepteren dat meestal ook. Cor haalt ook de wijkschouw erbij: daar moet natuurlijk wel een vervolg op komen, anders voelen bewoners zich bedonderd en daar wordt niemand beter van.

 

De wijk verandert

De Stroom Esch is groot geworden. Het is al lang niet meer zo dat de mensen allemaal elkaar kennen. De animo voor de activiteiten loopt nu ook wat terug, waarschijnlijk doordat iedereen het tegenwoordig zo druk heeft, met baan, kinderen en allerlei eigen clubs. Bij welke vereniging je ook komt, overal is het lastig om vrijwilligers te vinden.

Maar zo’n oproep in de wijkkrant, dat de Wijkvereniging bijna plat ligt, dat vond Cor geen goed idee. Mensen gaan niet bij een slechtlopende club. Vertel wat er wel goed gaat, er zijn genoeg successen. Denk maar aan het behoud van de fietsverbinding tussen de Stroom Esch en Hengelo.

 

Verleden, heden en toekomst

Voor Cor is de Wijkvereniging toch nog een beetje "zijn kindje”, waar hij meer dan tien jaar voorzitter van is geweest. Er was indertijd ook een bundeling van wijkorganen. Daarin werd bekeken wat ze van elkaar konden leren en gezamenlijk konden doen. Dat lijkt nu een beetje doodgelopen. Jammer.

Cor houdt met D’66 (hij zit voor D’66 in de gemeenteraad van Borne) aparte wijkavonden, want de signalen uit de wijken zijn belangrijk voor de gemeente. Dat geldt natuurlijk ook voor signalen uit de Stroom Esch.

Cor denkt niet dat het goed is om alleen naar de jaren 80/90 terug te verlangen. Tijden zijn veranderd, de mensen en de maatschappij ook. Men moet niet blijven hangen in nostalgie, maar brainstormen over nieuw te volgen wegen, over de toekomst van de Stroom Esch.

Waar staat de wijk over tien jaar? Er gebeurt van alles in Borne. Er komt allerlei nieuwe infrastructuur rondom Borne. Het bestuur moet die plannen blijven volgen.

Neem nou de Bornse Maten: Hoe gaan ze dat ontsluiten? Wees daarbij, ook als wijk. Wat is er nu en hoe gaat het worden? Er komen de sportvelden van NEO. Dat moet ’s avonds natuurlijk verlicht worden. Wat is de invloed daarvan, voor de Bornse Maten, maar ook voor de Stroom Esch? Hoe gaan onze kinderen naar die sportvelden, langs welke wegen? Wordt de wijk Stroom Esch dan ingeklemd tussen allerlei doorgaande wegen?

Ook in de wijk zelf liggen aandachtsgebieden voor de toekomst. Je kunt dan denken aan de ouder wordende bevolking van de Stroom Esch. Zijn de woningen hier wel "levensloopbestendig”, dat wil zeggen, ook geschikt voor ouderen om in te blijven wonen? Zodat ze niet allemaal naar het Dijkhuis hoeven te vertrekken. Daardoor kan de Stroom Esch een wijk blijven waar diverse leeftijdsgroepen zich prettig voelen en ook willen blijven wonen. Een wijk met "van alles wat”, zoals Cor hem graag ziet en waar hij zelf ook nog wil blijven wonen. Want het is een mooie wijk.

Er is dus nog genoeg te doen, voldoende uitdaging voor het bestuur. En voor vrijwilligers om het bestuur daarbij te ondersteunen!

 

Jan Blom

 


 

 

Geschiedenis van de Stroom Esch (deel 5) Oud bestuursled, Joke Batenburg

 

Elk stukje voor "Geschiedenis Stroom Esch” levert wel weer gegevens voor een nieuw stukje. In de vorige aflevering, over de eerste voorzitter van de Wijkvereniging, Cor Woudstra, viel de naam van Joke Batenburg. Zij heeft ook het begin van de Wijkvereniging Stroom Esch meegemaakt. Dus bij haar ligt ook een stuk geschiedenis van de Stroom Esch.

 

Verhuizing naar de Stroom Esch

18 september 1985 kregen Joke en haar partner de sleutel van hun nieuwe huis, Doddegras 10. Ze kregen kort daarna een uitnodiging voor een bijeenkomst voor nieuwkomers in de Stroom Esch. Daar was ook uitleg door het toenmalig bewonerscomité van de Stroom  Esch. Joke had in haar vorige woonplaats vrijwilligers werk gedaan en het leek haar een goed idee om dat hier in de Stroom Esch ook weer te doen, om zo sneller in te burgeren.

Het bewonerscomité, was opgericht met medewerking van het Skuw, een organisatie voor opbouwwerk; het was een groep mensen die zich bezighielden met de praktische problemen in een nieuwe wijk. Er lagen dan ook nogal wat verschillende belangen en inzichten. Er waren ook nogal wat bestuurswisselingen en halverwege 1986 haakte ineens iedereen af. En daar stond Joke Batenburg voor de beslissing: stoppen of doorgaan en een nieuwe groep bij elkaar zoeken. Ze besloot door te gaan en nieuwe mensen te zoeken. In eerste instantie vier mensen, maar dat breidde al snel uit tot twaalf. Er werden ook direct commissies geformeerd voor verschillende taken: de activiteitencommissie met Paul Elfrink, de commissie wijkkrant met Lex Nijhuis, de commissie planologie, de ledenadministratie met Herman Kortink en een afgevaardigde van de bewonersvereniging van de Wanne Geertje Hazewinkel en het dagelijks bestuur.. Dat was de opmaat naar de huidige wijkvereniging, die dit jaar dus twintig jaar bestaat.

 

Vroeger

"Ik heb nog wat gegrasduind in oude mappen”, zegt Joke. En daar ligt ineens een stapel lidmaatschapskaarten van vroeger tot nu op tafel. En vaantjes van de volleybaltoernooien. En oude kranten, een woonkrant "Wonen in Borne” uit 1987 en het regiokatern van de Twentse Courant uit 1992.

In "Wonen in Borne” wordt onder andere aangehaald dat het Spanjaardcomplex wordt aangepakt. Deze textielfabriek is decennia lang beeldbepalend geweest voor Borne. Later in het gesprek zal dit nog terugkomen, want de aanpak van het Spanjaardcomplex, tegenover het station, zal even een dip veroorzaken in de bouwactiviteiten in de Stroom Esch.

Verder staat in de woonkrant een stuk over "Bewonerscomité Stroom Esch”. Dit kan Joke zich nog herinneren.

Ten tijde van deze woonkrant bestond het bewonerscomité uit elf mensen, "een soort raad van elf”, maar dan zonder carnavalsplannen. Wel andere plannen: "die de saamhorigheid in de nieuwbouwwijk bevorderen en bijdragen aan een goed woongenot en een goede verkeersveiligheid”. Eigenlijk doelstellingen, die nog steeds gelden voor de huidige wijkraad.

Uit die eerste tijd stammen al zaken als: de organisatie van de kerstboomverbranding, het eierzoeken en de wijkkrant. Daarna werden veel meer activiteiten opgezet: een spelletjesavond, een eiergooiwedstrijd, een fietspuzzeltocht, een spelencircuit en niet te vergeten het volleybaltoernooi, dat uitgroeide tot een mega-evenement, waaraan op het hoogtepunt meer dan 80 teams deelnamen . Deze activiteiten zijn inmiddels deels verdwenen door een gebrek aan animo. Maar wie weet, komt dat weer terug. Aan het einde van het stuk in het oude "Wonen in Borne” uit 1987, mogen Cor Woudstra en Joke Batenburg beiden een wens doen: Cor wenst een buurthuis voor de Stroom Esch en Joke een goede verbinding met het centrum van Borne, want die twee zaken waren in 1987 nog niet geregeld. Het buurthuis staat nog steeds op de wensenlijst van de Wijkvereniging. De betere verbinding met het centrum is er gekomen, al is niet iedereen even tevreden over het tunneltje in de Bekenhorst.

In het regiokatern van de Twentse Courant van 1992 blikt Joke terug op 6 jaar inzet voor de leefbaarheid in de Stroom Esch. Ze was toen ruim zes jaar secretaresse geweest van de wijkvereniging en gaf  haar bestuursfunctie over aan Yolande Winkelhorst. De wijkvereniging had toen ongeveer 1400 leden. Ze geeft aan dat er al de vraag was naar een voorziening voor de opgroeiende jeugd, die in die tijd wat rondhing bij de basisschool de Hooiberg of bij de Wanne en daar nogal wat overlast veroorzaakte. In deze krant komt op andere plaatsen terug dat dit verschijnsel nog steeds bestaat.

 

Saamhorigheid

Terug naar het gesprek met Joke Batenburg nu: de saamhorigheid van toen is misschien niet meer zo groot, maar nog wel terug te vinden. Je moet daar ook wat moeite voor doen. Bij Joke in de straat vindt nog steeds de jaarlijkse barbecue plaats. Dit "evenement” is nog over van de afsluiting van de vroegere volleybaltoernooien. Nieuwelingen in de straat doen niet zomaar mee, maar na een tijdje komen ze er ook bij. Je moet dingen ook niet idealiseren, Vroeger was niet alles beter. En de Stroom Esch is nog steeds een heerlijke wijk om in te wonen, met wandelpaden langs de beek, veel groen, veel kleine speelterreintjes tussen de huizen in, die nog steeds veel worden gebruikt en waar moeders of vaders op een bankje op hun kinderen kunnen letten.

 

Successen voor de wijkvereniging

Dat brengt ons weer terug naar het begin van de wijkvereniging omstreeks 1986. Er was toen veel contact met de gemeente en de wijkvereniging dacht toen mee met de inrichting en aankleding van de wijk. Onder andere de vraag om zoveel mogelijk de oude bomen te laten staan. Om tussen de huizen groenstroken en kleine speelveldjes aan te houden. We hebben toen, zegt Joke, ook geadviseerd bij het plaatsen van de straatnaambordjes. Om het overzichtelijker te maken voor bezoekers, werd aan het begin van een straat ook aangegeven welke straten uit een dergelijke straat vertakte.

Ook de verlichting rond de vijver, al aangehaald in het gesprek met Cor Woudstra, komt ter sprake. De gemeente Borne had geen verlichting gepland rond de vijver. In samenspraak met de wijkvereniging zijn er "stroom-aftappunten”  bij de vijver aangelegd. In winterse tijden kon er dan verlichting worden aangelegd. Dat was nog een heel gedoe met grote palen. Maar het resultaat was een gezellige schaatsbaan voor de wijk.

Ook de fietsverbinding met Hengelo, de Maïsweg, ziet Joke als een succes van de wijkvereniging.

 

Toen en nu

We zijn toen goed begonnen: van het begin af aan was ons motto iedereen moet lid kunnen worden, dus een laag lidmaatschapsgeld. We gingen dat toen cash aan de deur gingen ophalen. De krant moest ook bij iedereen in de bus, lid of geen lid. Gelukkig waren toen veel mensen wel lid. Wij hadden een goed logo, gemaakt door Lex Nijhuis, dat nog steeds gebruikt wordt. We hadden enthousiaste commissies, die veel en goed werk deden.

Dat zijn ideeën die nu nog steeds volgehouden worden. Nu na een aantal jaren er mensen uit de wijkvereniging stappen komen er nieuwe, enthousiaste mensen met goede ideeën voor in de plaats.

Toen kwam een gedeelte van de nieuwe bewoners uit Letterveld naar de Stroom Esch.

Nu gaat een gedeelte van de bewoners van de Stroom Esch naar de Bornse Maten.

Toen waren er nog nauwelijks werkende moeders, die moeders brachten hun kinderen lopend naar school. Daar bij de school was dus ook een middelpunt waar ouders elkaar ontmoetten.

Nu zijn er veel kinderen van wie beide ouders werken en die met de auto naar school worden gebracht. Dat brengt verkeersproblemen met zich mee. En hebben de ouders ook minder onderling contact?

Toen kon de wijkraad bewerkstelligen dat er busverbinding kwam vanuit de wijk naar het station en rechtstreeks naar Almelo.

Nu is er alleen nog de uurverbinding van de buurtbus, waarmee je vanuit de wijk naar het station of naar Weerselo kunt rijden.

Nog even komt ter sprake waar toen de straatnamen vandaan kwamen: allemaal grassen en wat bloemen en onkruiden. Volgens de krant "Wonen in Borne”  uit 1987 is het ter herinnering aan de es van vroeger, toen al dat gras nog echt was in het landbouwgebied de Stroom Esch.

Joke kijkt met plezier naar de tijd die ze in de Stroom in de Stroom Esch woont. Ze denkt dat haar kinderen hier plezierig zijn opgegroeid. Ze konden overdag spelen op de pleintjes, omdat de wijk verkeersluw was aangelegd. En het is nog steeds een mooie wijk, prettig om te wonen.

 

Jan Blom

 


 

 

Geschiedenis van de Stroom Esch (deel 6) Ver voor onze jaartelling

 

De oude bewoners "in de grond”
Dit keer gaan we heel ver terug in de geschiedenis van de onze wijk. De Archeologische Werkgemeenschap Nederland afdeling Twente (AWN) heeft bewijzen gevonden dat het gebied rond Hertme al ver voor onze jaartelling bewoond was. Leden van deze afdeling hebben jaren geleden opgravingen gedaan in de Stroom Esch. Dat gebied behoorde in vroeger dagen tot Hertme, ook wel Hette of Hattum genoemd.
Dat er een paar honderd jaar voor het begin van de Christelijke jaartelling mensen hebben gewoond in primitieve boerderijen, waar wij nu in comfortabele huizen wonen in onze mooie wijk, blijkt uit de opgravingen van de AWN.
 
Scherven en paalafdrukken
Er werden aardewerkscherven gevonden, resten van potten en pannen uit de IJzertijd, die voor onze streken duurde van ongeveer 700 voor Christus tot het begin van onze jaartelling. Ook paalgaten van zogenaamde spiekers, opslagplaatsen voor onder andere graan, werden in de Stroom Esch gevonden, evenals de paalgatsporen van boerderijen uit die tijd.
 
10.000 jaar geleden…..
Al ver voor die tijd zullen jagers in dit gebied hebben rondgetrokken in de zomertijd. Er zijn namelijk een aantal vuurstenen werktuigen gevonden uit de steentijd, ruim tienduizend jaar geleden.
 
En 1500 jaar geleden
De meest belangwekkende vondsten werden echter gedaan in de herfst van 1987, op de grens van de Kruisselbrink en de Brakel in Stroom Esch, ten zuiden van boerderij Misdorp. Daar gaven vele donkere plekken in de zandgele ondergrond de plaats aan waar de palen van één of meerdere boerderijen hebben gestaan. Uit de vondsten van deze paalgaten bleek dat de boerderijen ongeveer twintig meter lang en acht meter breed waren.
De scherven die hier gevonden werden maken het waarschijnlijk dat we te doen hebben met een boerderij uit de Karolingische tijd, dus tussen 600 en 800 na Christus. Ook de resten van een bronzen armband, wijzen in die richting.
 
Meting radioactieve koolstof
Meer zekerheid over de periode, geeft de tijddatering, die in Groningen verricht werd door het Biologisch Archeologisch Instituut. Met behulp van kleine hoeveelheden radioactieve koolstof kunnen deskundigen het moment vastleggen waarop levend materiaal (mens, dier en plant) doodgingen. Uiteraard wel binnen zekere grenzen.
De AWN houtresten van drie waterputwanden werden opgestuurd naar Groningen en daar bleek dat een van de bomen, waaruit de put werd gemaakt, omgehakt is tussen 540 en 690 na Christus, een tweede boom tussen 550 en 670 en de derde tussen 740 en 900.
Het hoeft niet zo te zijn dat de omgehakte boom direct voor een deel in de putwand is verwerkt. Deze kan zeker wel een tiental jaren ongebruikt hebben gelegen. In ieder geval zal tussen 600 en 700 na Christus tenminste één van de putten gemaakt zijn. De laatste zeker omstreeks 900 of eerder. Alles wijst er dus op dat ertussen ongeveer 600 en 900 na Christus meerdere boerderijen, of tegelijk, of na elkaar gebouwd zijn, die gestaan hebben op een paar honderd meter ten zuidoosten van het huidige Misdorp. Vlakbij waar nu onze wijk is.
 
De Ruiter van Borne

Een andere interessante vondst was ook het graf van een ruiter uit de Frankische tijd. Van de man zelf is niets overgebleven. In zijn graf vonden de leden van de AWN de verroeste delen van twee ruitersporen, een vleugellans en een slagzwaard. Maar ook de resten van een beurs waarin zich zestien munten bevonden. Een unieke vondst. Dat de jongste munt uit 825 stamt, betekent dus dat de man in of na dit jaartal gestorven is. De voorwerpen lagen op een diepte van hooguit zestig centimeter. Dat, en het feit dat de man met al zijn hebben en houden is begraven, wijzen erop dat er iets bijzonders aan de hand is geweest. Als men de fantasie enigszins de vrije loop laat, dan komt men tot de volgende bespiegelingen.

Het zou een officier van het Frankische leger geweest kunnen zijn. Niet het leger van Karel de Grote, want die stierf in 814 en één van de munten was uit 825. De man kan gestorven zijn tengevolge van een ziekte, een ongeval, of hij kan zijn vermoord of gedood in een gevecht. Het is ook best mogelijk dat de man van zijn paard is gevallen, hetgeen toentertijd nogal eens de doodsoorzaak was. Waarschijnlijk lijkt het dat hij vermoord is. Om straf te ontgaan kan men hem snel, dus in een ondiep graf en met zijn bezittingen hebben begraven om ontdekking van het misdrijf te voorkomen. Het kan zeker geen roofmoord zijn geweest, want dan had hij in ieder geval geen munten meer bij zich gehad.

Een interessante suggestie is dat het wel een reizende missionaris geweest kan zijn, een soort Bonifatius. Hij zou dan om de een of andere reden gedood kunnen zijn en vervolgens ijlings begraven door heidenen.
 
Wij zijn niet de eerste bewoners van de Stroom Esch
Hoe het ook zij: al deze vondsten maken duidelijk dat eeuwen geleden in Hertme en in het gebied waar de Stroom Esch is, mensen woonden en leefden en dat niets menselijks hen vreemd was. Andere paalsporen en aarde-werkvondsten, waaronder een bijna complete kogelpot, bevestigen dat er in ieder geval vanaf 600 na Christus mensen hebben gewoond rond de tegenwoordige dorpskern van Hertme. De bevestiging dat er heel lang voor ons reeds mensen hier hebben gewoond kwam in 1991 toen in Hertme opnieuw enkele stenen gebruiksvoorwerpen gevonden werden. Eén ervan, een vuistbijl, kwam tevoorschijn tijdens werkzaamheden op een landbouwperceel aan de Hemmelhorst. Volgens het Rijksmuseum is deze vuistbijl uit het Neolithicum, ruim 4000 jaar voor Christus.

 

Jan Blom

 

Bron: www.heemkundegroephertme.nl

 


 

 

Geschiedenis van de Stroom Esch (deel 7) Oud lid activiteitencomissie, Paul Elfrink

 

Na gesprekken met Cor Woudstra en Joke Batenburg was het de beurt aan het derde erelid van de Wijkvereniging om iets te vertellen over zijn herinneringen aan de geschiedenis van de Stroom Esch: Paul Elfrink.

 

 

Van Slagharen naar Stroom Esch

Oorspronkelijk kwam Paul Elfrink uit de Achterhoek, maar met vrouw en kinderen woonde hij vervolgens enige tijd in Slagharen. Hij zocht daarna een kleinschalige, ruime woonomgeving. Dus viel de Hasseler Es af, teveel grote blokken en eenvormige rijen huizen. Delden had wel iets, maar was erg duur. De Stroom Esch bleek aantrekkelijk, te voldoen aan hun wensen, dus verhuisde de familie Elfrink in 1985 naar het Zwenkgras, na een intermezzo van een half jaar in Hengelo. Ongeveer in dezelfde tijd kwamen Joke Batenburg en Cor Woudstra naar de Stroom Esch. Het blijkt dan ook dat veel herinneringen van Paul parallel lopen met die van Joke en Cor. Lezers die de Wijkkranten van voorjaar en zomer 2008 nog hebben, kunnen dat nalezen.

 

Van belangengroep naar Wijkvereniging

De belangengroep die in de begintijd van de wijk heeft bestaan lag zo'n beetje op zijn gat. Joke Batenburg heeft toen aan de wieg gestaan van de Wijkvereniging Stroom Esch. Zij heeft een briefje rondgestuurd met de vraag naar medewerkers voor een op te richten Wijkvereniging.

Paul woonde toen net in het Zwenkgras, een gezellig straatje: "Ik werd gevraagd om mee te doen in de Wijkraad, door Harry Bos.” "Nee, daar begin ik niet aan,” heb ik toen geantwoord, "pas als jullie wat gaan doen, heb ik belangstelling. Dat geouwehoer, dat was niks voor mij”. Toen Harry dus met het voorstel kwam voor een activiteitencommissie, wilde Paul wél meedoen.

 

Commissie Activiteiten

Eerst kwam er een groepje van vier: Harry Bos, Tonny Rademaker, Paul zelf en nog iemand ("ik ben niet zo goed in het onthouden van namen”).

"De eerste activiteit was het plaatsen van kerstbomen bij de toegangswegen van de wijk, en daarna natuurlijk de kerstboomverbranding”.

Bij het woord activiteitencommissie gaat er bij Paul een deurtje open en buitelen de herinneringen over elkaar heen tevoorschijn: plaatsen van de kerstbomen, ("ik geloof voor het eerst in december 1986”), verbranden van kerstbomen uit de wijk, eieren zoeken voor de kinderen, eiergooien voor de oudere mensen ("we maakten de mensen wijs, dat het afgekeurde eieren waren”), lampionoptocht, bingo in 't Iemnschelf, huiskamerconcerten ("bewoners voor bewoners, in de school, goedkoop doordat bewoners gratis voor de bewoners optraden”), vissen in de vijver, 's winters, als er ijs lag, schaatsen op de vijver ("we hebben geen schaatsvereniging opgericht in de wijk, maar we werkten voorwaarden scheppend, door het plaatsen van lichtmasten, een tent voor koek en zopie, toen kwamen de bewoners vanzelf.”), fietstochten. De activiteitenrij wordt steeds langer.

 

Volleybaltoernooien

Als de term volleybaltoernooi valt, gaat er een nieuw deurtje los, dat is een verhalenbundel op zich.

De wijk Stroom Esch was een jonge groeiende wijk, waar de mensen elkaar nog zochten. Daarvoor leek een volleybaltoernooi een prima hulpmiddel. De commissie vroeg assistentie aan de volleybalvereniging Appollo 8.

We rekenden op zo'n 20 teams, maar dat bleken er al direct 43 te worden. Alleen uit het Zwenkgras kwamen al 4 of 5 teams. Apollo schrok daar een beetje van en trok zich terug. Maar Harry Bos zei: "We gaan door”, en belde Gerjo Baartman van café de Ster, dat is nu een cultureel centrum in de marktstraat. Gerjo kwam langs, met een kratje bier, en stelde van alles voor, compleet met reporters van Tubantia. "We hebben toen niet alle plannen uitgevoerd, maar Arjo bleef wel jarenlang een trouwe sponsor”.

Het toernooi groeide in de jaren uit tot een megafestijn, "tijdens de hoogtijjaren hadden we 84 teams”. En 's avonds, zoals Cor Woudstra al eerder aanhaalde, waren er in veel straten nafeestjes, met barbecue en een borreltje.

"De teams betaalde inschrijfgeld en dat geld kon voor een deel gebruikt worden om de rest van het jaar activiteiten te bekostigen.”

"We hadden spul gehuurd om velden mee op te zetten. Twintig volleybalvelden opzetten, daar gaat nog wel even tijd in zitten, dus dat gebeurde de avond tevoren. Daarom was er 's nachts een nachtwaker, natuurlijk weer een bewoner van de wijk, met een hond, om ervoor te zorgen dat de jeugd het spul niet weer afbrak.”

In het begin deed bijna iedereen mee, gaandeweg werd dat minder. Omstreeks 1994 zijn we er mee gestopt. Er waren toen "nog maar” twintig teams.

Ja, Paul heeft veel leuke herinneringen aan de volleybaltoernooien. Hij heeft nog een keer aangeboden om een stuwgroep te vormen, voor een poging om het toernooi weer op te starten. Maar dat is niets geworden.

 

Andere bewoners of bewoners veranderd?

"Nee volgens mij is er niet een ander soort mensen in de Stroom Esch tegenwoordig. Wel is de behoefte om andere mensen hier te leren kennen afgenomen. De Stroom Esch was indertijd een groeiende wijk die in ongeveer 12 jaar is opgezet. In eerste instantie was er toen behoefte aan belangenbehartiging. Wat later ging de belangstelling meer uit naar activiteiten die de cohesie in de wijk vergrootten. In een nieuwbouwwijk zoeken de bewoners elkaar. Na die eerste tijd heeft ieder zijn weg gevonden, doet zijn of haar eigen ding”.

 

De toekomst

Paul vindt de Stroom Esch nog steeds een fantastische wijk, waar hij, met zijn vrouw, nog graag lang blijft wonen.

Tja, wat zou hij nog willen. Geen wijkgebouw, "dat is een molensteen om je nek, dat kan nooit uit. Zoek het in een bestaande lokaliteit, één van de scholen, of het Kulturhus. Maak van gewone kleinschalige dingen iets bijzonders. Ga met elkaar wandelen, dan komen mensen elkaar weer tegen. Je hoeft niet te pronken om iets gezelligs te maken.”

Daarover nog twee anekdotes:

bij de volleybaltoernooien ging het nooit om kampioen-van-de-wijk worden, maar om elkaar sportief tegen te komen. Een keer was de poedelprijs zelfs groter dan de eerste prijs.

En als tweede: Bij de kerstboomverbranding kregen kinderen voor iedere boom een lot. Nu hadden kinderen van één gezin zoveel bomen en waren ze zo bang dat ze gejat zouden worden, dat de bomen op het dak van de garage bij het huis werden gelegd. Om ze een loer te draaien hebben we toen een briefje in de bus gedaan met de mededeling, dat, in verband met de gelijke kansen, ieder kind maar één lootje zou krijgen, ongeacht het aantal bomen. Vader en kinderen boos en wij gniffelen.

Zulk soort geintjes houdt het gezellig, zo krijg je als vrijwilliger ook veel terug, je leert veel mensen kennen en gaat je thuis voelen in de wijk. "Ja, we houden het hier nog wel een tijdje vol.”

 

Jan Blom

 


 

 

Geschiedenis Stroom Esch (deel 8) Erve Het Bartelink

  Als we het hebben over de geschiedenis van de Stroom Esch, mogen we vooral de boerenbedrijven niet vergeten die aan de wijk grenzen. Daarom ging ik op bezoek bij de familie ter Keurs.

Zij wonen op Erve het Bartelink aan de Weerselosestraat 301.
 
Zij wonen aan het einde van een mooie oprijlaan, waarlangs majestueuze eiken staan. Nu zijn ze weliswaar kaal, maar ’s zomers, vol in blad, geven ze de oprit een vorstelijk uiterlijk.
 

 

 

Echt oud

Het verhaal van deze boerderij gaat ver terug in de geschiedenis van deze streek.

Al in 1475 wordt het Bertolding genoemd in het Schattingsregister van Twente. In het Schattingsregister stonden de belastingbetalers.

In 1602 wordt Bertelinck bijgeschreven in de heffingenlijst voor paarden, schapen, varkens en bijen. Bertelinck staat aangeslagen voor vier paarden, tien varkens en twee immen (bijenvolken). Alleen de grote boerderijen hadden paarden. De kleinere boeren konden daar vaak wel een paard voor een dag lenen, bijvoorbeeld om te ploegen. Bertelink was dus een grote boer.

In 1795 wordt (groot) Bertelink genoemd in de lijst van de "tellinge der menschen, in de boerschap Hertme gerigts Borne”. De telling is verricht tussen 21 en 32 october 1795. Op het het Bertelink woonde toen Gerrit Bertelink, een bouwman, een landbouwer dus.

Omstreeks 1760 laat pastoor Hommels op het erf van het Bartelink een woning met huiskapel bouwen. De huiskapel is later afgebroken en op deze plaats, achter de boerderij, wordt een huis gebouwd, het Juffershuis of  ’t Hommers. Dat staat er nog steeds, en daar woont de familie Jensma.

 

Recente geschiedenis aan de keukentafel

Aan de keukentafel bij Jan en Truus bekijken we de meer recente geschiedenis van het Bartelink.

Gerrit ter Keurs werd geboren in 1914 en woont dus sinds dat jaar op het Bartelink. Gerrit was de vader van de huidige bewoner Jan. Vader Gerrit was getrouwd met Annie uit Hertme. Zij woonde vlakbij de plaats waar nu minicamping  de Köller ligt aan de Kerkweg.

In gemeentestukken had ik al gevonden dat de vader van Jan, Gerrit ter Keurs, in 1976 op het Bartelink woonde, "met zoon Jan en diens vrouw Truus, en hij had 29 stuks melkvee, 20 stuks jongvee en 80 mestvarkens”.  

Toen de plannen voor de Stroom Esch omstreeks 1970 op tafel kwamen, waren eigenlijk alle boeren hier in de buurt tegen. Ze zagen de prachtige natuur in het gebied al verdwijnen en het zou hen natuurlijk land kosten. En waar konden ze weer nieuw land vinden?

Nee, niemand zag de Stroom Esch graag komen. De familie ter Keurs had zelf ook land in de Stroom Esch. Niet zoveel, ongeveer een halve hectare, in de buurt waar nu de Pinksterbloem ligt. Ze huurden hun boerderij van de familie Meyling, van de Hengelose Bierbrouwerij. Ze hoefden niet al teveel te betalen voor dat stukje in de Stroom Esch, waarschijnlijk omdat toen al bekend was dat er iets zou gaan gebeuren in de Stroom Esch.

 

Het huis en de ligboxenstal

Als je vanaf de Weerselosestraat naar het Bartelink kijkt zie je een kruisvormig gebouw. De deel, het achterste stuk, is ongeveer in 1700 neergezet. Het boerderijhuis is daar ongeveer in 1910 dwars voorgezet.

Enige tientallen meters rechts van het huis staat een grote ligboxenstal. Die is in 1978 gebouwd, in opdracht van de Hengelose Bierbrouwerij, nog tijdens het bewind van Jan’s vader. Men vond dat de stal moest passen in de omgeving, daarom is door architect Frans Mars een stal met een karakteristiek schilddak getekend.

Al het land, en de gebouwen, is door de Brouwerij verkocht aan Natuurmonumenten. Deze hebben het weer overgedaan aan Staatsbosbeheer, dat nu nog de eigenaar is. Jan en Truus pachten hun huis van Staatsbosbeheer. Onlangs gaf Staatsbosbeheer te kennen dat ze van plan waren om de stal af te breken. Gelukkig is dat niet doorgegaan, want de stal staat daar wel karakteristiek in het weiland, tegen de bomenrand.

Aan linkerkant van het huis staat een mooie heg, die "met kantelen” geknipt wordt, alsof het een soort kasteelmuur is.

 

Jong geleerd, oud gedaan

Vanaf veertien, vijftien jaar is Jan gaan meewerken op het bedrijf van zijn vader. Zo is hij er als vanzelf ingerold. Toen hij ongeveer achttien jaar oud was werd de boerderij een maatschap, van Jan en zijn vader Gerrit. Langzamerhand heeft Jan op die manier de boerderij van zijn vader overgenomen. In 1996 is vader Gerrit, op 82-jarige leeftijd, overleden. Jan’s moeder heeft nog jaren op de boerderij gewoond, in een apart gedeelte. Tot op hoge leeftijd ging ze nog rond, op het laatst met een rollator. Laat in de middag kon je haar dan nog even door de stal zien lopen, nog even de beesten kijken.

Jan zelf heeft tot 1999 op de boerderij gewerkt. Toen hield zijn rug het niet meer. Een bekende kwaal voor mensen die eigenlijk te zwaar met hun lichaam moeten werken.

 

Stroom Esch vroeger en nu

De Stroom Esch was altijd drassig land. De boeren hadden er vooral grasland of teelden er voederknollen. Maar het was wel een machtig stuk natuur, met reeën, veel hazen en konijnen, patrijzen en rustgevende stilte.

Nu staan er huizen, waarvoor, vanwege de drassige grond veel moest worden geheid. Best een aardige wijk, maar waar is de natuur gebleven. En de Weerselosestraat lijkt soms wel een snelweg, kompleet met files.

 

Boer en burger

Bewoners van de Stroom Esch willen natuurlijk ook genieten van dat prachtige land daarbuiten. Dus wordt er veel gewandeld.

Jan en Truus zagen mensen zo het erf opwandelen, of langs de beek. Zij zagen dat als inbreuk op hun privacy. Dat ze daarom bordjes en prikkeldraad plaatsten werd hen door de wandelaars niet in dank afgenomen. Maar de redenering van Jan en Truus is: "Wie waren hier nu als eersten?”.

Ook op andere manieren was er overlast door wandelaars: mensen gooiden met stokken voor de hond, maar ruimden die lang niet altijd op. " En als ik daar dan met maaimachines langskom, levert dat duizenden guldens schade op: aan de machine en voor de loonwerker die het moet overnemen. Dat is zacht gezegd niet leuk.” "En als ik daar wat van zei, begonnen ze te schelden, van rotboeren enzo. Mensen beseffen vaak niet wat ze aanrichten. Soms gaat een hond achter de koeien aan, of bijt een koe in de poot. Als zo’n beest moet worden afgemaakt is dat zo 2000 € schade. Laatst ging hier nog een hond achter paarden aan. Die dieren kunnen dan volledig in paniek raken.”

De bordjes "honden aan de lijn” worden gewoon weggehaald door de hondenbazen, maar die bordjes staan daar niet voor niets. De honden gaan achter het wild en het vee aan. "Het zal best dat die honden dat mooi vinden, maar dat is de bedoeling niet.”

 

Schieten

Als ik naar voren breng dat er ook een gerucht gaat dat er op burgers is geschoten, schiet Jan in de lach. Dat is een apart verhaal. Er was een wandelaar met een loslopende hond, die zich niets aantrok van mijn opmerking daarover. Toen riep ik naar Truus: "Truus het geweer!” "Haha, ik heb helemaal geen geweer, laat staan dat ik ermee zou willen schieten.” Maar misverstanden zijn snel gerezen.

 

De toekomst

Truus en Jan wonen nog steeds met veel plezier aan de rand van de Stroom Esch. Ook al is er veel verdwenen, gelukkig is er ook veel overgebleven. Truus kan intens genieten als de zwaluwen weer terug zijn op de balken boven de deel, of als de zon ondergaat boven de Esch. Jan verzorgt nog met genoegen de koeien van een collega en melkt nog dagelijks een koe met de hand. Het leven heeft hen veel gegeven, maar van hen had de Stroom Esch niet hoeven komen. Aan de andere kant, "die mensen moeten ook wonen” "En, wie weet kan met beter overleg en duidelijk afgebakende grenzen voor allen een plekje te vinden zijn”

 

Jan Blom

 

De historische gegevens voor dit stuk komen gedeeltelijk uit: Hertme, 200 jaar parochie en van internet: zie bij Google het Bartelink/boerderijen

  •  Foto: Erve Het Bartelink, gemaakt op 14 febr.2009

 


 

Geschiedenis van de Stroom Esch (deel 9) Uit het archief van de wijkkrant

 

Voor het schrijven van de Geschiedenis van de Stroom Esch heb ik een geheugen nodig; Tot nu toe gebruikte ik het geheugen van mensen die hier woonden, of het gemeentearchief van Borne, of oude Bornsche Couranten.

Maar de Stroom Esch zelf heeft ook een geheugen: de Wijkkrant. En dat is in een opmerkelijk goede staat. Nog geen dementie, Korsakov of een andere vorm van vervaging. Dus daar ben ik ingedoken.

Toen kwam het bekende Nederlandse gezegde om de hoek kijken: "Bezint eer ge begint”. Want voor me op tafel lagen drie kloeke ordners, volgepakt met Wijkkranten, van voorjaar 1987 tot en met voorjaar 1999. Daaruit blijkt dus dat het "geheugen van de Wijk” pas enige tijd na het ontstaan van de wijk begint te werken, want in 1983 waren Wim en Ria Siemerink als eersten in een huis in de Stroom Esch getrokken en de eerste Wijkkrant kwam pas in 1987.

Maar alla, een kniesoor die daar op let, laat ik met de eerste vijf jaar beginnen.

 

Bewonerscomité in actie

Zoals al eerder vermeld heette de bewonersorganisatie de eerste jaren Bewonerscomité, pas op 11 april 1988 wordt officieel de Wijkvereniging Stroom Esch gesticht. Maar het Bewonerscomité ging er vanaf het begin wel hard tegenaan,

Zij richtte al een commissie Planologie op, die meepraatte over de bouw van een winkelcentrum, over de komst van openbaar vervoer naar de Stroom Esch, over de mogelijkheid van een fietspad over de Maïsweg naar Hengelo en over de plaatsing van stoplichten bij de kruising over de Rondweg bij de Bontekoe. (Dat was dus nog vóór de rotonde)

Bewoners reden in het donker tegen paaltjes aan die op hoeken stonden, dus werd met de gemeente afgesproken dat er reflecterende stroken op de paaltjes kwamen. En er kwamen verwijsboordjes bij de straatnaambordjes, waardoor duidelijker werd waar een aansluitende straat te vinden zou zijn. (Ik vind het nu al zo moeilijk af en toe, ik kan me voorstellen dat bepaalde straten, zonder die bordjes, helemaal niet te vinden waren.)

 

Activiteitencommissie en activiteiten

Vanaf het begin is de Activiteitencommissie een belangrijke bindende factor geweest in de Stroom Esch. Zij organiseerden "kaart-, speel-, schaak-, en damavonden”, eiergooien, kerstboomverbrandingen, en spelenmiddagen,

Maar het klapstuk was wel de straten-volleybal-dag. Direct in 1987 waren er al 43 deelnemend teams. Dat liep op tot een maximum van 84 in 1990; (Zijn er dan nog straten waar geen volleybalteam vandaan komt? In ieder geval waren er straten waar zes teams woonden.)

In eerdere interviews was al naar voren gekomen dat het zoeken naar saamhorigheid in een nieuwe wijk belangrijk is, om je plaats te vinden. Vandaar de grote deelname aan allerlei activiteiten: bij een wijkvergadering 25 mensen (vonden ze toen weinig), een fotopuzzeltocht 82 deelnemers, een fietspuzzeltocht 125 deelnemers, koffieconcert in basisschool ’t Iemnschelf een volle bak met jong en oud, penaltyschieten 31 deelnemers.

Bewoners hebben het nu wellicht drukker met andere dingen.

 

Commissie Planologie en de infrastructuur

De commissie Planologie heeft regelmatig geprobeerd om in overleg met de gemeente de wensen van de wijkbewoners naar voren te brengen. Soms werd daar snel gehoor aan gegeven, soms was het een kwestie van een heel lange adem.

Een paar voorbeelden:

* Men vond het prettig als er openbaar vervoer zou komen vanuit de Stroom Esch. Er kwam een uurdienst vanuit Hengelo naar de Stroom Esch, die draaide op een open terrein aan het einde van de Stroom Eschlaan. Later kwam de busdienst van Hengelo naar Almelo door de Stroom Esch, met haltes op het Blauwgras. Echte geschiedenis, want helaas zijn beide busdiensten verdwenen, volgens de busmaatschappij omdat er te weinig passagiers meegingen.

*De oversteek van de Stroom Esch naar het oude dorp bij de Bontekoe was gevaarlijk. Er kwamen eerst verkeerslichten en later de rotonde.

*Er kwamen verwijsbordjes onder de straatnaambordjes.

*Er kwam uiteindelijk een langzaamverkeer-route naar Hengelo over de Maïsweg, maar dat heeft wel lang geduurd.

*De te smalle brug in de Weerselose straat bij de Bontekoe werd verbreed en er kwam een aparte fietsbrug.

*16 juni 1988 wordt "de Sluis” geopend, het tunneltje in de Bekenhorst.

*Er komt een toezegging voor een trimbaan in het park achter de vijver.

*Helaas lukt het niet om de "rode fietspaden”helemaal glad en rolschaats- en vooral ook kinderknie-vriendelijk te krijgen. Het grovere gravel is zes maal goedkoper in aanleg, dan het mooi glad aangelegde parcours en de gemeente Borne had ook toen al financiële problemen.

We mogen natuurlijk niet zeggen dat de commissie Planologie "hiervoor allemaal gezorgd heeft”, maar ze heeft er zeker een aandeel in gehad en de gemeente en de busmaatschappij TET (wie weet nog wat dat betekent?) aangezet tot actie.

 

Zomaar wat gegevens

*Oorspronkelijk moest de gemeente Borne tien standplaatsen voor woonwagens plannen in de Stroom Esch. Hiervan zouden er vier aan het Blauwgras komen, en zes waren er gepland aan de Hedeveldsweg. Die laatste zes zijn er nooit gekomen.

*In 1989 wordt begonnen met de bouw van het winkelcentrum, op 20-2-1991 wordt het officieel geopend.

*Vanaf 1 juni 1988 rijdt een bus vanaf station Hengelo naar de Stroom Esch, deze draait bij het Zevenblad, op een open terrein langs de Stroom Eschlaan.

*Najaar 1988 staan er 1100 woningen in de Stroom Esch.

*Per 1-1-1989 wonen in de Stroom Esch: 2638 personen, waarvan 2621 met Nederlandse nationaliteit en 17 met een niet-Nederlandse nationaliteit.

*Najaar 1990 zijn de woningen aan Dorsmolen en Boekweit klaar.

*4 februari 1991: er wordt enthousiast geschaatst op de vijver, met verlichting en koek en zopie.

*Borne was van 1985-1990 de snelst groeiende gemeente van Overijssel, door de invulling van de Stroom Esch.

*Najaar 1991 vraagt de Plusmarkt om leden voor een consumentenpanel, zodat de Plus het assortiment kan aanpassen aan de wensen van de klanten in de Stroom Esch.

*In 1988 besloot de gemeenteraad jaarlijks f 5800,- te reserveren als bijdrage aan de exploitatie van een meervoudig bruikbare ruimte in de Stroom Esch ("multifunctioneel” noemen we dat tegenwoordig). Als blijkt dat ook in 1992 deze ruimte nog niet van de grond komt besluit de gemeenteraad, in het kader van bezuinigingen, geen reservering meer op de begroting te zetten.

In 2009 is er nog steeds geen meervoudig bruikbare ruimte in de Stroom Esch. Het gereserveerde geld zal er ook wel niet meer zijn. Is dit nu Bornse logica?

 

Hondenpoepoverlast

Een universele kwaliteit van het leven in de Stroom wordt kennelijk gevormd door geklaag over hondenpoep. De ene helft van de Stroom Esch bewoners heeft last van de voortbrengselen van de huisdieren van de andere helft. Zeker als we daar ook de klachten over poezen bijtellen. Van de eerste tot de laatst verschenen wijkkrant komt ongeveer in de helft van de kranten dit probleem aan de orde.

De klagers moeten toch onderhand een redelijk hopeloos gevoel hebben, want ondanks alle acties en hulpmiddelen lijkt er een constante overlast te zijn.

Toch hebben alle acties en hulpmiddelen in de loop der jaren wel hun positieve uitwerking gehad op het hondenpoepprobleem. Objectief gezien is er een duidelijke verbetering en in vergelijking met andere wijken van Borne schijnen we er positief uit te springen. Tel uit je winst; en nu nooit meer zeuren, alhoewel …..? Maar alles oplossen lukt waarschijnlijk niet.

 

Even terug naar vroeger

Wie herkent nog de personen op de foto uit 1991(Herkennen ze zichzelf nog?)   

Een volgende keer wil ik in de echte préhistorie van het gebied Stroom Esch duiken, want door een aantal onderzoeken is ontdekt dat de geschiedenis van de Stroom Esch echt heel ver terug gaat.

 

Jan Blom

 

 


De volgende delen komen opnieuw op een volgende pagina